<%--
--%>

Autorzy wersji demo: Michał Mochocki i Artur Machlowski Grafika i kod: Andrzej Rusztowicz
| Napisz do nas Zamów "Dzikie Pola" Odwiedź naszą stronę |

| Ukraina i Dzikie Pola Ukraina - "Dziki Wschód" Wyobraź sobie Ukrainę na kształt polskiego Dzikiego Zachodu. To ziemie niecywilizowane, słabo zaludnione i niebezpieczne. Niemal co roku najeżdżane z południa przez watahy zbrojnych w łuki dzikusów na małych konikach. Stale zagrożone przez bezwzględne bandy Kozaków, szlachciców-rabusiów i pospolitych rzezimieszków. Zamieszkałe przez ludzi uzbrojonych, twardych i odważnych, na co dzień gotowych do obrony życia i dobytku. Gleby są tu żyzne i tłuste, pastwiska bezkresne, lasy pełne zwierzyny, a rzeki srebrzyste od ryb, więc nowi osadnicy wciąż przybywają. Nie odstraszają ich bezprawie, najazdy tatarskie i powstania kozackie. Jak tylko zawierucha wojenna przeminie, na pogorzeliskach spalonych wsi i miasteczek zaraz wyrastają nowe sioła. W miejsce pomordowanych i porwanych w jasyr ludzi przybywają następni. Wielu z nich zabije bandycki oręż, mróz, głód i choroby. Ale sprytni, silni i odważni, jeśli szczęście im dopisze, szybko zdobywają sławę i majątek. Prawo i bezprawie Zbrojnym ramieniem sprawiedliwości są w Rzeczypospolitej starostowie grodzcy (grodowi). Starosta to urzędnik królewski, który w imieniu władcy ściga, sądzi i karze przestępców na obszarze swojego starostwa. Jest więc naraz szeryfem, sędzią i naczelnikiem więzienia. Tytuł starosty często dzierży możny pan z dalekiej Litwy czy Korony, który obowiązki policyjno-sądowe powierza zastępcy - podstarościemu. Starosta lub podstarości rezyduje więc w grodzie, mając na usługach kilkunastu do kilkudziesięciu uzbrojonych pachołków. Nadzoruje więzienie (wieżę), wymierza i wykonuje kary. Niestety, osady oddalone od grodów oraz rozległe obszary stepowe pozostają poza kontrolą prawa. Na stepach chronią się więc przestępcy, uciekinierzy, buntownicy i poszukiwacze przygód. Sądy grodzkie zbierają się co sześć tygodni, a razem ze starostą (podstarościm) zasiadają w nich sędzia i pisarz grodzki. Rozpatrują głównie sprawy kryminalne. Za rozbój na drodze, gwałt, podpalenie, napad na dwór - kara śmierci. Za mniejsze winy - grzywna i/lub więzienie. Sąd grodzki sądzi też czasami cywilne sprawy szlacheckie. Oprócz tego codziennie (prócz niedzieli) czynna jest kancelaria grodzka, gdzie pisarz wpisuje do akt skargi, pozwy, kontrakty dzierżawne, testamenty, umowy kupna/sprzedaży i inne dokumenty. Wpisanie do ksiąg grodzkich nadaje umowom moc prawną. Na życzenie pisarz wydaje też odpisy z dokumentów, co ma status dzisiejszego potwierdzenia notarialnego. Dwór szlachecki Siedziby szlacheckie na niebezpiecznej Ukrainie to małe forteczki. Ściany z grubych, drewnianych bali, drzwi mocne i nabijane gwoździami, okna wąskie lub przegrodzone kratami. Budynek parterowy, długi, z wysokim dachem krytym słomą lub gontem. W ścianach często poprzebijane strzelnice. Przed wejściem do dworu - ganek z daszkiem wspartym na kolumienkach. Za drzwiami sień, po jednej stronie pokoje pańskie (świetlica, jadalnia, sypialnie), po drugiej dla służby. Blisko dworu budynki gospodarskie: stajnia, stodoła, chlewik, obora; względnie połączenie tychże pod wspólnym dachem. Podwórze ze studnią, otoczone drewnianą palisadą lub mocnym płotem. Przed palisadą często głęboki rów, a jeśli się dało, to nawet fosa. W bardziej odludnych okolicach uzbrojona służba dzień i noc czuwa i wypatruje zagrożenia. Chutor Domostwo kozackie, wzniesione gdzieś na stepie, na ziemi niczyjej. Chutor (lub futor) ubogiego Kozaka to sama chałupa lub chałupa ze stodołą, zbudowana i umocniona na miarę możliwości. Chutor bogatego, szanowanego na Siczy starszego przypomina dwór szlachecki - warowny, wygodny, strzeżony przez zastęp uzbrojonych po zęby Kozaków. Zwłaszcza na zimę ubodzy i nie mający dachu nad głową idą służyć u bogatych, za miskę strawy i ciepły kąt do spania. Takie chutory nazywa się często kozackimi zimownikami. Karczma Ukraińskie gospody są najpodlejsze w Rzeczypospolitej. Często składają się z jednej tylko wielkiej izby, w której gnieżdżą się pospołu szlachta, Kozacy i chłopstwo, a w odgrodzonym kącie mieszka rodzina karczmarza i - nierzadko świnie, kozy, kury, kaczki i co tam nie jeszcze. W mniej podłych gospodach karczmarz i żywy inwentarz mieszka w przybudówce. Trudno jednak po całej Ukrainie szukać oberży z pokojami gościnnymi, z łóżkami i pościelą. Brud, smród, robactwo i nędza - oto typowa karczma Kozaka czy Żyda. Wioska Wsie ukrainne liczą od kilku do kilkudziesięciu chałup. Buduje się byle jakie, ciasne i ciemne kurne chaty, bo rzadko które siedliszcze przetrwa dłużej niż kilka lat - Tatarzy czy Kozacy na szlaku wojennym zostawiają tylko zgliszcza. Większość osadników ma broń i stale gotowa jest bronić dobytku lub uciekać. Są wsie szlacheckie przy dworach pańskich; są magnackie zarządzane przez przysłanych komisarzy; są wreszcie wolne osady bez pana i bez prawa. W pobliżu stanic wojskowych i grodów wznosi się proste drewniane chaty, na otwartym stepie spotkasz nieraz nędzne ziemianki o chruścianych dachach. Na czele wsi stoi wójt lub ataman wioskowy. Lud prosty pracuje ciężko, ale dla siebie - nawet jeśli mieszka w zaludnionej okolicy i ma nad sobą pana-szlachcica, nowych osadników zwalnia się od pańszczyzny i świadczeń na 20 lat. Miasto Miasta ukraińskie to przerośnięte wsie. Ciasna, prymitywna, drewniana zabudowa i niebrukowane ulice nie różnią się wiele od wiejskich. Nawet w miastach grodzkich często jedynym murowanym budynkiem jest wieża więzienna. W małych mieścinach świnia taplająca się w bajorze to pospolity widok na placu przed ratuszem. W większych miastach, zwłaszcza tam, gdzie jest urząd (i starosta) grodzki, więcej jest kupców i rzemieślników, którzy na co dzień działają w swojej profesji. Wtedy można mówić o jakimś życiu miejskim. W małych mieścinach większość mieszkańców trudni się rolnictwem, dorabiając sobie handlem czy rzemiosłem tylko podczas targów i jarmarków. Nieraz tylko targi i karczmy pozwalają odróżnić miasto od dużej wsi. Step Na południe od Krzemieńczuka, na wschód od rzeki Boh, ciągną się słynne ukraińskie stepy. Ogromne, bezludne przestrzenie niskich wzgórz, porośniętych wysoką trawą i kwieciem, upstrzone samotnymi kępami drzew. Poprzecinane rzekami i suchymi, stromymi jarami (wąwozami). Na prawym brzegu Dniepru rosną gęste liściaste lasy. Zimą wszystko przykrywa śnieg, siarczysty mróz skuwa rzeki lodem, a ptaki ponoć zamarzają w powietrzu. Na wiosnę, gdy śniegi topnieją, woda spływa jarami do rzek, które występują z brzegów i rozlewają się szeroko. Rozmiękły step staje się tak grząski, że aż nieprzejezdny. Dopiero gdy śniegi spłyną i słońce wysuszy ziemię, można podróżować. Wtedy też często ruszają na rozbój tatarskie czambuły. Lata bywają upalne i suche; w południowej części stepu słońce wypala roślinność trawy i wysusza ziemię. Jesienią ulewne deszcze znów zamieniają step w grząskie błoto i na bezpieczną podróż trzeba czekać do pierwszych mrozów. W stepach żyją małe antylopy (suhaki), bawoły, dzikie konie, w lasach wilki, niedźwiedzie i sarny, a także mnóstwo ptactwa i drobnego zwierza. Rosną obficie dzikie śliwy i wiśnie, żyzny czarnoziem zapewnia wspaniałe plony, z pszczelich barci wybiera się miód. Kozacy z całej Ukrainy - i ci z Siczy, i ci z wsi i miasteczek - od wiosny do jesieni łażą po stepach i lasach zbierają wiśnie, łowią i suszą ryby, zdobywają skóry i mięso zwierzęce, a zdobycz sprzedają na targu w tej czy innej osadzie. Szlachta osiedla się na żyznych ziemiach i ściąga jak najwięcej chłopów do pracy na roli. Jeśli tylko obronisz się przed bandytami, zniesiesz mrozy i niepogodę, nie zrazisz się zjadliwymi owadami (komary, szarańcza), łatwo dorobisz się sporego majątku. Właśnie: jeśli... Dniepr Największą i najważniejszą rzeką jest Dniepr, zwany Sławutą. Wzdłuż Dniepru wiedzie szlak handlowy z Polski i Litwy do Turcji i krajów Wschodu. Rzeka ta przecina Ukrainę na część prawobrzeżną (zachodnią) i lewobrzeżną (wschodnią). Płynie przez stolicę prowincji - Kijów i zaludnione ziemie północnej Ukrainy, potem przez rozległe i bezpańskie stepy, przewala się z hukiem przez skaliste i diablo niebezpieczne porohy, a przecinając Zaporoże zmierza aż do opanowanego przez Turków Morza Czarnego. Na jednej z wysp za porohami znajduje się Sicz - warowny obóz wojskowy buntowniczych Kozaków, dzielnych i bitnych żołnierzy, a zarazem rabusiów i bandytów. Nieraz wyprawiają się oni na długich łodziach (czajkach) na łupieżcze wyprawy w ziemie muzułmańskie, walcząc nawet z wojennymi galerami Turków na Morzu Czarnym. <- POWRÓT |