Autorzy wersji demo: Michał Mochocki i Artur Machlowski Grafika i kod: Andrzej Rusztowicz
| Napisz do nas Zamów "Dzikie Pola" Odwiedź naszą stronę |

| Jacek Komuda - "Diabeł łańcucki" (fragment powieści) Rozdział 1 - Białoskórski w opałach -Chędoży ją już, czy nie? -Jankiel nie dał znaku! -Cicho, chłopy! - syknął Kołtun, zapierając się na nogach. Smarknął na ziemię z prawej dziurki, otarł nos lewą dłonią, dłoń o poszarzałą, watowaną siermięgę, a potem popluł w ręce i złapał stylisko siekiery. -Zaraz wylizie, mówię wam. Jak wychynie, to go w łeb. W łeb, chłopy! A walić ile wlezie! Przytulili się do nieheblowanych bali, skulili w podsieniach żydowskiej karczmy przy głównym rynku w Lutowiskach. -Oj, strach to - wyszeptał nabożnie Iwaszko i przeżegnał się po prawosławnemu, z prawa na lewo. - Ślachcic to przecie, panocek jasny. A kto na pana rękę podniesie, tego w Sanoku konikami rozrywają, a mistrz małodobry skórę drze i członki ćwiartuje... -Jaki on tam szlachcic - żachnął się Kołtun i z niepokojem skonstatował, że tłumek chłopów zmniejszył się. - Wywołaniec, a nie żaden pan. Samem słyszał, jak go obwoływali na rynku w Przemyślu. A wywołańca zabić nie grzech! -Straszny on! - mruknął Janko, muzykant z karczmy Jankiela. -Charakterny chłop. A jak hycnie, jak szablą wywinie, zaraz głowy spadną. Spadną głowy, oj mówię! -Bacz, co byś się w gacie nie posrał. A co to on - diabeł? Ktoś odłączył się od gromady. Kołtun zaklął z cicha. -Nagroda za niego jest, słyszeliśta? Dwa tysiące czerwonych daje pan starosta Krasicki. Wiedzieliście tyle złota naraz, psiejuchy? -Dwa tysiące? Boże Miłościw. To ile to by za to rzepy było! - rzekł przygłupi Chochoł, który służył w stajni u Jankiela za miskę strawy i znoszony przyodziewek. Pochylił drewniane widły i nasunął mocniej na oczy futrzaną czapę. -Rzepy? Do końca życia słoninę żreć będziesz, kpie! -A ja wam mówię - czart to prawdziwy. Oczy jak u leszego płonące, pazury jak u brukołaka... -Bacz ty pod nogi, czyś se łapci nie ojszczał - zadrwił Kołtun. -Sprawdź, czy ci do chałupy nie hycnął i twojej Jadźki nie swadźbi! W łeb walić, powiadam, ile wlezie. Czart, czy nie czart, ale przecie człowiek. A jak na ziemię padnie, to sprawdzić, czy żyje i wraz w łyka wiązać! A ty, Janko, ode drzwi odstąp, bo tchórzy nam nie trza. Sami się nagrodą podzielim. -Tisza! - syknął Iwaszko. -Baczcie, czy Jankiel znak daje. Z tyłu załomotały końskie kopyta. Kołtun poczuł, jak skuleni za nim chłopi zaczynają przyciskać go do drewnianej ściany karczmy. Ktoś jęknął, ktoś inny uciekł; Kołtun usłyszał oddalające się kroki. Odwrócił się i zamarł. Przed karczmę zajechało trzech konnych. Powoli zsiadali z wierzchowców, wiązali rumaki do koniowiązów. Ruszyli w stronę budowli, nie zważając na kupy końskiego i krowiego nawozu, idąc na wprost przez wielką kałużę gnojówki. Szli na Kołtuna, a na ich widok chłopi rozsuwali się na boki, umykali chyłkiem za karczmę albo za sągi z drewnem. Kołtun od razu zrozumiał, z kim ma do czynienia. To byli lepsi goście, a nie zwykłe chłopy z Lutowisk czy Hoczwi... Bryganci z gościńca, albo szlachetnie urodzeni grasanci. A może nawet wolontarze z jakiejś chorągwi kwarcianej... Pierwszy z nowoprzybyłych był niski, zgarbiony, z przetrąconym, krzywym nosem. Jego ślepia, przypominające oczy drapieżnego ptaka, spoglądały chytrze spod zbyt dużej, opuszczonej na czoło, zardzewiałej misiurki. Było w nich tyle pogardy, dumy i zuchwałości, że pod Kołtunem ugięły się nogi. Przy boku tamtego wisiała ogromna szabla w czarnej, inkrustowanej srebrem pochwie, puginał i pistolet. Żupan tego szlachetki był obdarty, brudny i wręcz utytłany w gnoju i błocie. Jednak słońce odbijało złote blaski od wypolerowanego ryngrafu z Matką Boską na szyi swawolnika. Drugi z brygantów był wysoki, chudy jak chmielowa tyka, odziany w krótki rajtrok i rajtarskie buty sięgające powyżej kolan. Długie, natłuszczone wąsy opadały mu aż na ramiona. Pierś przecinał pas od zarzuconego na plecy bandoletu, a przy boku kołysał się ciężki pałasz zakończony ozdobnym, aczkolwiek zardzewiałym koszem. Trzeci z tamtych był młodszy, wysoko podgolony i odziany w żupanik z samodziału. Jego twarz szpeciły blizny i krosty od francuskiej choroby. -Co tu robicie, chamy?! - zagadał ten w misiurce, zionąc złością i piwem. - Czekacie na kogo? A może na czatach warujecie? Tłumek chłopów przerzedził się. Kołtun stwierdził z niepokojem, że pozostało przy nim jedynie kilku najodważniejszych, a i ci odsuwali się wolno na bezpieczną odległość. -Ty! - rzucił wściekle brygant w stronę Kołtuna. - Ty nam powiesz. Jest-li w karczmie możny szlachcic? -A ty dokąd, chłopie?! - krzyknął wysoki w stronę Janka Muzykanta, który chciał umknąć bokiem. -Siedź na rzyci, kiedy pan pyta! -Darujcie zdrowiem, panockowie jaśni! - zawył Janko i padł na kolana. -Powiem, powiem, wszystko powiem! -Jest-li w karczmie pan Białoskórski? - głos małego szlachcica był nawykły do rozkazywania. Kołtun zrozumiał w lot, że naprawdę nie warto było go nie posłuchać.-Gadaj, bo oćwiczę! A wcześniej sam nam w zębach knuta przyniesiesz. -Jako żywo! Jako żywo! - zakwilił Janko. - Wszystko powiem, jeno nie bijcie! Pan Białoskórski jest w alkierzu. Nynie Jadźkę chędoży. Albo już przechędożył... - dodał ciszej Muzykant. Szlachcice spojrzeli po sobie i zarechotali głośno. Wysoki podkręcił wąsa. -Do domów, chamy! - warknął niski. -A jak mi który z chałupy wylezie, pasy będę drzeć! Nie musiał tego dwa razy powtarzać. Chłopi rozpierzchli się jak stado kurcząt. Chochoł pośliznął się, łapcie rozjechały się pod nim w błocie i rymnął jak długi, waląc łbem w koniowiąz. Iwaszko złapał go za ramię, poderwał na nogi. -No, mości panowie! - rzekł francowaty. - Szable poluźnijmy i do roboty! -Ot, i pogawędzimy z Białoskórskim. Wysoki popluł w ogromne dłonie i chwycił pałasz. Ten w misiurce złapał za szablę. Ruszyli do drzwi. Francowaty otworzył odrzwia kopniakiem, a potem wszyscy wpadli do środka. Kołtun wyjrzał zza węgła. Przycupnął i wytężył słuch. -Bij! Zabij! - ryknął jakiś głos w karczmie. Kołtun usłyszał łomot, od którego włosy stanęły mu dęba, świst szabel, brzęk zderzających się ostrzy, łoskot przewracanych stołów, ław, tłuczonych mis i Bóg wie czego jeszcze. -Z lewej Ruksza! Z lewej! Bij. A równo! Ktoś zacharczał głośno, zwalił się z łoskotem na ziemię, a brzęk zderzających się ostrzy zabrzmiał ciszej. -Psi synu! - zawył jakiś głos. Kołtun zadrżał, gdy rozpoznał, że krzyczał najmniejszy ze zbójeckiej kompanii. -Tyyyyyyyy... Głos przeszedł w jęk, potem w charczenie i wszystko ucichło. Kołtun poczuł, że zimny pot zrosił mu czoło. Ramiona zadygotały. We wnętrzu karczmy odezwały się kroki. Nagle drzwi otwarły się ze skrzypieniem. Chłop zamarł... W wejściu stał mały szlachetka ze złamanym nosem. Był bez szabli, oboma rękami trzymał się za brzuch. Z okropnej rany tryskała krew, spływała na żupan, na błoto, na safianowe buty... Szlachcic zrobił sztywny krok, potem drugi, jeszcze jeden... Kołtun dojrzał w jego oczach śmiertelną bladość. Brygant oddalił się od karczmy, zachwiał się, padł na kolana w kałużę gnojówki, a potem zwalił twarzą w błoto, zadygotał, zacharczał i znieruchomiał. Kołtun przeżegnał się. Dygotał tak, że zęby dzwoniły mu jak kastaniety. Jednak przemógł się i przestąpił próg. Szedł skulony, zgarbiony, z siekierą w dłoniach. Obszerna sień była pusta. Drzwi do izby gościnnej stały otworem. Kołtun szedł niemal na palcach. Ostrożnie wychynął zza framugi. Zobaczył dużą komorę zaścieloną kobiercami i makatami. Stół był przewrócony, krzesła i ławy porąbane ciosami szabel i pałaszy, dywany zerwane ze ścian. Potłuczone dzbany i srebrna zastawa walały się na podłodze. Dwóch swawolników leżało na posadzce. Ten najwyższy spoczywał na wznak, cięty przez skroń, pierś i szyję, dygotał w powiększającej się kałuży krwi. Francowaty opierał się o ścianę, a z jego piersi sterczała zakrwawiona rękojeść rajtarskiego pałasza. Kołtun rozpoznał z niepokojem, że był to oręż, który należał do najwyższego z hultajów. W komnacie przebywał też trzeci mężczyzna. Wysoki, z długimi, siwymi włosami, ubrany w żółty, jedwabny żupan zdobiony diamentowymi guzami. Leżał oparty o skraj łoża, prawą ręką trzymał się za zakrwawiony bok, a lewą podpierał, chcąc wstać. Jęknął, gdy mu się to nie udało. Kołtun poznał go od razu. To był jaśnie wielmożny pan Maciej Białoskórski, infamis, hultaj i warchoł, który od lat wymykał się starostom i burgrabiom z Ziemi Sanockiej. Wiedząc, z kim ma do czynienia, Kołtun zadrżał, ale nie uciekł. Stał, dzierżąc w obu rękach siekierę. Białoskórski dostrzegł go - skinął nań ręką. -Chłopie - wysyczał. - Chodź tu! Kołtun postąpił krok do przodu. A wówczas w jego łbie zabłysła zdradliwa myśl. Jednym skokiem rzucił się do pana Białoskórskiego. Zamarł, gdy szlachcic spojrzał mu prosto w oczy. -Przynieś szarpie ! - jęknął Białoskórski. - Cyrulika wezwij zaraz... -Tak, panie! - rzucił Kołtun. A potem jednym szybkim ruchem opuścił obuch siekiery na łeb infamisa. DALEJ -> |